Образование и инновационные исследования международный научно-методический журнал

KRIPTOGRAFIYA FANINI O‘QITISHNING NAZARIY-METODIK ASOSLARI

Choriyev Behruz Shuxrat oʻgʻli — 2026-07-02

Ushbu maqolada kriptografiya fanini o‘qitishning nazariy-metodik asoslari, axborot xavfsizligi bilan bog‘liq didaktik tamoyillar, psevdotasodifiy sonlar generatorlari hamda oqimli shifrlar mavzusining o‘quv dasturidagi o‘rni tahlil qilinadi. Kriptografiya fani matematik nazariya, algoritmik fikrlash, dasturiy tajriba va xavfsizlik madaniyatini birlashtiruvchi murakkab fan sifatida qaraladi. Maqolada mavzuni raqamli ta’lim texnologiyalari, virtual laboratoriya, simulyatsiya, interaktiv kodlash muhiti va avtomatlashtirilgan baholash vositalari yordamida o‘qitish imkoniyatlari yoritiladi. Shuningdek, talabalar tomonidan tasodifiylik, kalit oqimi, shifrlash jarayoni, sinxronlashuv, statistik testlar va kriptografik barqarorlik tushunchalarini o‘zlashtirishda uchraydigan muammolar hamda ularni bartaraf etish yo‘llari taklif etiladi.

Egamov Mirshohid Xolmurodovich

Egamov Mirshohid Xolmurodovich — 2026-06-30

Maqolada bo‘lajak muhandislarni kasbiy faoliyatga tayyorlashda ARIMA,
SARIMA, GEV va POT kabi murakkab gidrologik-statistik modellarni o‘rgatishning besh bosqichli
pedagogik algoritmi ilmiy asosda taqdim etilgan. Algoritm motivatsion-diagnostik, konseptual-
nazariy, instrumental-amaliy, muhandislik-loyiha va refleksiv-formativ bosqichlardan iborat
bo‘lib, fundamentallik, integrativlik, kontekstuallik va progressivlik didaktik shartlar tizimiga
tayanadi. 2024–2025-yillarda Qarshi davlat texnika universitetida 144 nafar talaba (tajriba
guruh n=72, nazorat guruh n=72) ishtirokida o‘tkazilgan tajriba-sinov algoritmning yuqori
samaradorligini isbotladi: modellarni to‘g‘ri tanlash ko‘nikmasi bo‘yicha 41,3 %, muhandislik
talqini bo‘yicha 38,7 % va nostandart holatlarni hal etish bo‘yicha 29,5 % ustunlik kuzatildi
(p<0,01, Cohen d=0,82).

Muxammadjonov Xojiakbar Zafarjon o‘g‘li

Muxammadjonov Xojiakbar Zafarjon o‘g‘li — 2026-06-30

Mazkur maqolada talabalarda kiberxavfsizlik madaniyatini shakllantirishning
psixologik-pedagogik xususiyatlari ilmiy-nazariy jihatdan tahlil qilingan. Raqamli
texnologiyalarning jadal rivojlanishi sharoitida yoshlarning axborot xavfsizligini ta’minlash,
ularni kiberxavflardan himoyalash hamda xavfsiz raqamli xulq-atvorni shakllantirish oliy ta’lim
tizimining ustuvor vazifalaridan biri sifatida yoritilgan. Maqolada kiberxavfsizlik madaniyatining
tarkibiy komponentlari, kompetensiyalari, pedagogik qo‘llab-quvvatlash mexanizmlari hamda
psixologik omillari tahlil qilinadi.

Yaxshiboyeva Sitora Toshpulat qizi

Yaxshiboyeva Sitora Toshpulat qizi — 2026-06-30

Integrativ baholash oʻquvchining bilim, koʻnikma, kompetensiya va
munosabatlarini fanlararo aloqadorlikda, yaxlit holda baholash tizimini anglatadi. Mazkur
maqolada oʻquvchilar oʻquv-biluv faoliyatini integrativ baholashning falsafiy, psixologik va
pedagogik nazariy asoslari kompleks tarzda tahlil qilinadi. Tadqiqotda integrativ baholashning
kontseptual modeli, uning toʻrt komponenti va oltita pedagogik tamoyili asoslanadi. Anʻnaviy
va integrativ baholashning qiyosiy tahlili amalga oshirildi. Xulosa va amaliy tavsiyalar ilgari
surilgan.

Shokirova Madinabonu Shomurod qizi

Shokirova Madinabonu Shomurod qizi — 2026-06-30

Ushbu maqolada Boshlang‘ich ta’lim samaradorligini oshirishda o‘qituvchi
va ota-ona hamkorligi kvalimetriyasi natijalarini o‘rganish metodologiyasi sifatida «O‘zaro
hamkorlik dasturi» ishlab chiqilgan bo’lib, unga asosan sinf rahbarlari o‘quvchilarning dars va
darsdan tashqari holatlarini qayd qilish orqali o‘quvchilarning ta’lim-tarbiyasidagi o‘zgarishlarni
aniqlashga erishish mumkin.

O‘ZBEK MILLIY RAQS, KUY VA KIYIM ELEMENTLARIGA ASOSLANGAN AEROBIKA MASHG‘ULOTLARINING AYOLLAR VA QIZLARNING PSIXOEMOTSIONAL HOLATIGA TA’SIRI

Sadriddinova Dilobar Husniddin qizi — 2026-07-17

Ayollar va qizlarning psixoemotsional salomatligini mustahkamlashda jismoniy faollikning roli ilmiy jihatdan keng o‘rganilgan bo‘lsa-da, sog‘lomlashtiruvchi mashg‘ulotlarni madaniy jihatdan moslashtirish masalasi yetarlicha tadqiq etilmagan. Mazkur tadqiqot o‘zbek milliy raqs, kuy va milliy kiyim elementlariga asoslangan aerobika mashg‘ulotlarining ayollar va qizlarning psixoemotsional holatiga ta’sirini aniqlashga qaratilgan. Tadqiqotda 382 nafar ayol va qiz ishtirok etib, ular tajriba (n = 190) va nazorat (n = 192) guruhlariga ajratildi. Tajriba guruhida 12 hafta davomida milliy raqs harakatlari, o‘zbek milliy kuylarining ritmik xususiyatlari hamda milliy sport kiyimlariga moslashtirilgan aerobika mashg‘ulotlari o‘tkazildi. Psixoemotsional holat DASS-21 va POMS standartlashtirilgan testlari yordamida baholandi. Olingan natijalar milliy madaniyatga asoslangan aerobika mashg‘ulotlari stress va xavotir darajasini sezilarli kamaytirib, emotsional barqarorlik va ijobiy kayfiyatni oshirishini ko‘rsatdi. Tadqiqot natijalari ayollar sog‘lig‘ini mustahkamlashda milliy-madaniy komponentlarga tayangan jismoniy faollik modellarining ilmiy va amaliy ahamiyatini asoslaydi.

Norova Dildora Radjabovna

Norova Dildora Radjabovna — 2026-06-29

В данной статье научно исследуются историческое развитие и современные трансформационные процессы Бухарского золотошвейного искусства. Анализируются этапы становления золотошвейного дела — от статуса «дворцового искусства» в период эмирата до современного уровня промышленности и предпринимательства. В статье освещаются социальные изменения в отрасли, в частности, освоение женщинами этого ремесла, которое ранее считалось исключительно мужским, начиная с советского периода, и ведущая роль женщин в этой сфере сегодня.
Центральную часть исследования занимает взаимосвязь между традиционным ручным трудом и современными компьютеризированными станками. На основе полевых наблюдений рассматривается деятельность ремесленников в таких регионах, как Галаасия и Гиждуван, влияние современных технологий на производительность труда, а также особенности международных заказов.

TURKIY TILLARDA TERMIN YASASH: BIRINCHI TURKOLOGIK QURULTOY MATERIALLARI ASOSIDA

Qodirova Barno — 2026-07-17

Mazkur maqolada turkiy tillarda termin yasashning ichki imkoniyatlari, ya’ni tilning o‘z resurslari asosida ilmiy terminlar yaratish jarayoni tahlil qilinadi. Tadqiqot 1926-yilgi Turkologik qurultoy materiallari asosida olib borilib, unda terminologiyaning savodxonlik, madaniy taraqqiyot va til siyosati bilan bog‘liqligi yoritiladi. Shuningdek, termin yasashning asosiy modellari – derivatsiya, semantik kengayish, kompozitsiya va kalkalash usullari ilmiy asosda tahlil qilinadi.

ОНОМАСТИЧЕСКОЕ ПРОСТРАНСТВО КАК СРЕДСТВО РЕАЛИЗАЦИИ ИНТЕРТЕКСТУАЛЬНОСТИ И АВТОРСКИХ НОВАЦИЙ В АНГЛО- И РУССКОЯЗЫЧНОМ ФЭНТЕЗИ

Диана Валерьевна Абдураманова — 2026-07-17

В статье рассматривается ономастическое пространство как одно из важных средств реализации интертекстуальности и авторских новаций в англо- и русскоязычном фэнтези. На материале произведений Дж. К. Роулинг, Дж. Р. Р. Толкина и Д. А. Емца анализируются функции имён собственных, топонимов, этнонимов, названий артефактов, магических существ и пространств в структуре художественного мира. Особое внимание уделяется тому, что имя в фэнтезийном тексте выполняет не только номинативную, но и миромоделирующую, характерологическую, мифопоэтическую,
интертекстуальную и идиостилеобразующую функции. В статье выявляется специфика культурно-магической модели Дж. К. Роулинг, мифоэпической модели Дж. Р. Р. Толкина и пародийно-интертекстуальной модели Д. А. Емца. Доказывается, что ономастическое пространство выступает значимым уровнем литературоведческого анализа, позволяющим раскрыть взаимодействие жанровой традиции, культурной памяти и индивидуальной
авторской поэтики.

BIOINFORMATIKA FANINI O‘QITISHDA BIOLOGIK SIGNALLAR VA SUN’IY INTELLEKT TEXNOLOGIYALARIDAN FOYDALANISHNING NAZARIY-PEDAGOGIK ASOSLARI

Pardayeva Gulmira Abdunzarovna — 2026-07-02

Ushbu maqolada raqamli ta’lim sharoitida bioinformatika fanini o‘qitishda biologik signallarni raqamlashtirish va sun’iy intellekt texnologiyalaridan foydalanishning nazariy-pedagogik asoslari yoritilgan. Biologik signallarni o‘quv jarayoniga kiritish talabalarda biologik jarayonlarni raqamli ma’lumot sifatida tushunish, algoritmik qayta ishlash, sun’iy intellekt modeli yordamida tahlil qilish hamda vizual natijalar asosida ilmiy xulosa chiqarish ko‘nikmalarini shakllantirishi asoslanadi. Maqolada EKG, EEG, EMG, PPG va biometrik signallarning didaktik imkoniyatlari, bioinformatika ta’limida shakllantiriladigan kompetensiyalar tizimi, raqamli laboratoriya va refleksiv baholash yondashuvlari tahlil qilinadi. Tadqiqot natijasida “biologik signal – raqamli ma’lumot – algoritm – SI modeli – vizual natija – pedagogik refleksiya” zanjiriga tayangan metodik yondashuv taklif etiladi.

ЛИЧНОСТНЫЕ И АДАПТАЦИОННЫЕ ФАКТОРЫ ФОРМИРОВАНИЯ ПРОФЕССИОНАЛЬНО ЗНАЧИМЫХ КАЧЕСТВ БУДУЩИХ ПСИХОЛОГОВ

Нурымбетова Эльмира Жумамуратовна — 2026-06-30

В статье исследуются социально-психологические особенности развития профессионально значимых качеств студентов-психологов. На основе результатов исследования выявлены взаимосвязи между адаптивностью и личностными характеристиками будущих психологов. Полученные данные могут быть использованы для совершенствования профессиональной подготовки психологов.

Ahmatova Sitorabonu Zohidjon qizi

Ahmatova Sitorabonu Zohidjon qizi — 2026-06-30

Ushbu maqola sun’iy intellekt (AI) tushunchasini va uning asosiy xususiyatlarini
ko‘rib chiqadi. Unda AI texnologiyalarini ta’lim tizimiga tatbiq etish xususiyatlari va misollari
keltirilgan. Shuningdek, u zamonaviy ta’limda sun’iy intellektdan foydalanishning muammolari va
istiqbollarini belgilaydi. AI ning ta’lim jarayonlaridagi o‘zgarishlarga ta’sir qilish imkoniyatlari
ham o‘rganiladi.

Омонкулова Ойбиби Акрамжон кизи

Омонкулова Ойбиби Акрамжон кизи — 2026-06-30

В статье исследуются лингвистические особенности функционирования
пространственных глаголов в зависимости от коммуникативного контекста и живой
речевой практики. На сопоставительном материале русского и узбекского языков
выявляются дифференциальные и этноспецифические признаки реализации глагольных
единиц с различной префиксально-предложной семантикой. Особое внимание уделяется
специфике сочетаемости пространственных приставок (у-, под-, в-, от-, про-) с
глагольными основами и их синтаксической дистрибуции. В качестве объекта исследования
и эмпирической базы работы выступает повесть Чингиза Айтматова «Белый пароход» («Оқ
кема»). Анализ оригинального текста и его перевода позволяет на конкретных примерах
продемонстрировать механизмы лексико-семантической компенсации и контекстуальные
условия выбора межъязыковых соответствий при передаче пространственных отношений.

Usmonova E’zozxon Faxriddin qizi

Usmonova E’zozxon Faxriddin qizi — 2026-06-30

Mazkur maqolada talabalarda kommunikativ kreativlikni shakllantirishning
takomillashtirilgan metodikasi nazariy va metodologik jihatdan asoslanadi. Kommunikativ
kreativlik kommunikativ kompetensiya va ijodiy tafakkurning yaxlit birligi sifatida talqin etiladi.
Muallif uning tarkibiy tuzilmasini, mezonlari va shakllanish bosqichlarini ochib beradi. Tadqiqotda
tizimli, partisipativ va diskursiv yondashuvlar metodologik poydevor sifatida qaraladi. Shuningdek,
kommunikativ kreativlikni shakllantirishning tamoyillari, madaniy-maʼrifiy muhitning roli hamda
jarayonni cheklovchi toʻsiqlar tahlil qilinadi. Maqola xulosalari taklif etilgan metodikaning oliy
taʼlim amaliyotidagi samaradorligini asoslaydi.

SUN’IY INTELLEKT VA SMART TEXNOLOGIYALAR ASOSIDA FUNKSIONAL ANALIZNI O‘QITISH SAMARADORLIGINI OSHIRISH METODIKASI

Qurbanov Hamidjon Xujaniyozovich, Jumayev Davron Ilxomovich — 2026-07-17

Mazkur maqolada oliy ta'lim muassasalarida funksional analiz fanini o‘qitishda sun'iy intellekt texnologiyalari hamda SMART ta'lim muhitidan foydalanishning pedagogik imkoniyatlari tahlil qilingan. Funksional analizning murakkab nazariy tushunchalarini talabalarga samarali yetkazishda GeoGebra, Wolfram Alpha, ChatGPT va LMS platformalaridan foydalanish metodikasi ishlab chiqilgan. Tadqiqot natijalari ushbu texnologiyalarni o‘quv jarayoniga integratsiya qilish talabalarning mustaqil fikrlashi, tahliliy kompetensiyasi va o‘zlashtirish ko‘rsatkichlarini sezilarli darajada oshirishini ko‘rsatadi.

Nurmatov Zohidjon Obidjonovich

Nurmatov Zohidjon Obidjonovich — 2026-06-29

Mazkur maqolada oliy ta’lim tizimida dasturlash fanini o‘qitishda sun’iy
intellekt texnologiyalarini qo‘llashning metodik va didaktik asoslari tahlil qilinadi. Tadqiqotda
adaptiv o‘qitish mexanizmlari, intellektual teskari aloqa tizimlari hamda algoritmik tafakkurni
rivojlantirishga xizmat qiluvchi raqamli vositalarning pedagogik samaradorligi asoslab berilgan.
Eksperimental natijalar AI integratsiyasi o‘quv motivatsiyasini kuchaytirishi va o‘zlashtirish
ko‘rsatkichlarini barqaror oshirishini ko‘rsatdi.

KASBIY TA’LIM TASHKILOTLARI O‘QUVCHILARINING KOMPETENSIYALARINI BAHOLASH DIDAKTIK TA’MINOT SIFATIDA

Shoyqulov Baxtiyor Bakirovich — 2026-07-17

Mazkur maqolada kasbiy ta’lim tashkilotlari o‘quvchilarining kasbiy kompetensiyalarini baholash jarayonini samarali tashkil etishda didaktik ta’minotning o‘rni yoritilgan. Kompetensiyaviy yondashuv asosida baholash mezonlari, baholash vositalari, zamonaviy pedagogik texnologiyalar hamda raqamli platformalardan foydalanish masalalari tahlil qilingan. Shuningdek, baholashning shaffofligi, obyektivligi va ishonchliligini ta’minlashga xizmat qiluvchi didaktik vositalar bo‘yicha tavsiyalar ishlab chiqilgan.

OʻZBEKISTONDA TARIXIY-MEʼMORIY OBIDALARNI SAQLASH VA TAʼMIRLASH DAVLAT SIYOSATINING TARIXIY SHAKLLANISHI

Abriyev Ro‘ziqul Bo‘ronovich — 2026-07-17

Mazkur maqolada Oʻzbekiston hududida tarixiy-me’moriy obidalarni saqlash va ta’mirlashga qaratilgan davlat siyosatining shakllanishi hamda rivojlanish bosqichlari tarixiy manbalar va ilmiy adabiyotlar asosida tahlil qilingan. Tadqiqotda Temuriylar davrida bunyodkorlik va obodonlashtirish siyosatining davlat boshqaruvi bilan uzviy bogʻliqligi, Rossiya imperiyasi hukmronligi davrida tarixiy obidalarga nisbatan olib borilgan siyosatning xususiyatlari hamda
sovet davrida madaniy merosni muhofaza qilishning tashkiliy-huquqiy asoslari yoritilgan.

OʻZBEK OILALARIDA EMOTSIONAL ALIENATSIYANING PSIXOSOTSIAL REPREZENTATSIYALARI

Yangiboyeva Dildoraxon Rahmon qizi — 2026-07-17

Oila shaxsning emotsional rivojlanishi, psixologik farovonligi va ijtimoiy identifikatsiyasini ta’minlovchi muhim ijtimoiy institut hisoblanadi. Zamonaviy ijtimoiy-iqtisodiy transformatsiyalar, urbanizatsiya, mehnat migratsiyasi, raqamli kommunikatsiya vositalarining keng tarqalishi hamda oilaviy qadriyatlar tizimidagi o‘zgarishlar emotsional alienatsiya fenomenining shakllanishiga ta’sir ko‘rsatmoqda. Mazkur maqolada o‘zbek oilalarida emotsional alienatsiyaning psixosotsial reprezentatsiyalari empirik tadqiqot natijalari asosida tahlil qilingan. Respondentlarning emotsional alienatsiya haqidagi ijtimoiy tasavvurlari, uning psixologik mazmuni, asosiy oqibatlari va uni kamaytirish usullari psixosemantik yondashuv asosida o‘rganilgan. Tadqiqot natijalari respondentlar emotsional alienatsiyani, avvalo, o‘zini keraksiz his qilish, emotsional yaqinlikning yo‘qolishi va psixologik iztirob bilan bog‘lashlarini ko‘rsatdi. Shuningdek, emotsional alienatsiyani kamaytirishda sport, san’at, rekreatsion faoliyat va oilaviy muloqot muhim psixologik resurs sifatida baholanishi aniqlandi. Olingan natijalar emotsional alienatsiyaning psixosotsial reprezentatsiyalarini tushuntirish, uning diagnostik indikatorlarini takomillashtirish hamda oilalarda emotsional yaqinlikni mustahkamlashga qaratilgan psixoprofilaktik va psixokorreksion dasturlarni ishlab chiqishda muhim ilmiy-amaliy ahamiyatga ega.